Chủ tịch
Hội đồng quản trị
QUẢNG CÁO
Hỗ trợ trực tuyến
Nhóm kinh doanh
Lượt truy cập:
341,581

Tin tức & Sự kiện
Thực hư về kỷ nguyên châu Á mới

Tuần Việt Nam xin trích đăng bài viết của ông trên tạp chí Chính sách đối ngoại (Foreign Policies), trong đó Minxin Pei nhấn mạnh phải mất nhiều thập kỷ nữa Trung Quốc, Ấn Độ và các nước khác trong khu vực mới có thể tiếp quản thế giới.

Quyền lực đang chuyển từ Tây sang Đông.
Ảnh: vcci.

"Quyền lực đang chuyển từ Tây sang Đông"

Không hẳn vậy. Đọc những cuốn sách như "Bán cầu châu Á mới: Sự chuyển đổi khó tránh của quyền lực thế giới sang phía Đông hay Khi Trung Quốc điều hành thế giới", thì rất dễ tin rằng tương lai thuộc về châu Á. Cuốn sách đưa ra một điềm báo về sự trỗi dậy của khu vực này: "Chúng ta đang bước vào một kỷ nguyên mới trong lịch sử thế giới: kết thúc sự chế ngự của phương Tây và trở lại kỷ nguyên châu Á".

Không thể phủ nhận rằng mức tăng trưởng kinh tế nhanh chóng và liên tục từ sau cuộc chiến tranh thế giới hai đã làm gia tăng sản lượng kinh tế và khả năng quân sự của khu vực. Song sẽ là thổi phồng quá đáng khi nói rằng châu Á sẽ nổi lên như một người bá chủ trên thế giới. Nhiều lắm thì sự nổi lên của châu Á sẽ dẫn tới sự xuất hiện của một thế giới đa cực, chứ không phải là một thế giới đơn cực khác.

Châu Á chắc không còn lâu nữa sẽ đuổi kịp phương Tây về kinh tế và quân sự. Khu vực này sản xuất ra khoảng 30% sản lượng kinh tế toàn cầu, nhưng với số dân khổng lồ, GDP trên đầu người của châu lục này chỉ khoảng 5.800 USD, trong khi ở Mỹ là 48.000 USD.

Các quốc gia châu Á tập trung nâng cấp quân đội của mình, song tổng chi tiêu cho quân sự trong năm 2008 của họ chỉ bằng 1/3 mức của Mỹ. Ngay cả với mức tăng trưởng nóng hiện nay, một nước châu Á bình thường cũng phải mất trung bình 77 năm mới đạt được mức thu nhập bình quân ở Mỹ. Trung Quốc cần 47 năm. Ấn Độ cần 123 năm. Và ngân sách dành cho quân sự trên toàn châu Á sẽ không bằng được mức chi tiêu cho lĩnh vực này của Mỹ trong 72 năm nữa.

Trong mọi trường hợp, thật vô nghĩa khi nói về châu Á như một thực thể quyền lực đơn nhất, dù là bây giờ hay trong tương lai. Ngược lại, sự nổi lên nhanh chóng của một nước trong khu vực sẽ được chào đón bởi lời cảnh báo của các nước láng giềng gần nhất.

Lịch sử châu Á đã nhiều lần cho thấy bài học về cạnh tranh quyền lực, thậm chí là xung đột quân sự giữa các nước lớn trong khu vực. Mới đây, sự nổi lên của Trung Quốc đã đẩy Nhật Bản và Ấn Độ xích lại gần nhau hơn. Nếu châu Á trở thành một cái "rốn" địa chính trị của thế giới, thì đó sẽ là một trung tâm u ám.

Bên cạnh việc sử dụng quyền lực cứng nhằm giành vai trò chế ngự về địa chính trị còn có một yếu tố quan trọng khác: đó là lý tưởng. Chính sách xuất khẩu hòa bình kiểu Mỹ (Pax Americana) đã trở thành hiện thực không chỉ bởi sự vượt trội về sức mạnh kinh tế và quân sự của nước Mỹ, mà còn vì họ đã thiết lập các lý tưởng nhìn xa trông rộng: thị trường tự do, chủ nghĩa tự do hóa của Wilson và các thể chế đa phương.

Dù châu Á ngày nay có thể có những nền kinh tế năng động gần nhất thế giới, nhưng không có nghĩa là châu lục này đang đóng vai trò truyền cảm hứng như một vị lãnh đạo biết nghĩ. Ý tưởng lớn đang kích động các nước châu Á hiện nay là giành ảnh hưởng; họ thực sự cảm thấy tự hào vì đang tạo ra một cuộc cách mạng công nghiệp mới. Nhưng sự tự tin không phải là một lý tưởng, và mô hình phát triển kiểu dò dẫm của châu Á dường như không phải là một sản phẩm có thể xuất khẩu được.

"Sự nổi lên của châu Á là không thể ngăn cản"

Không nên tin vào những thổi phồng về
 "hoàng hôn" của Mỹ và "bình minh" của một
kỷ nguyên châu Á mới. Ảnh: cafeF.

Đừng đánh cược vào việc đó. Thành tích mới đạt được của châu Á dường như để đảm bảo quy chế siêu cường kinh tế của họ. Một trong các ngân hàng đầu tư và phát triển uy tín nhất thế giới, Goldman Sachs, đánh giá Trung Quốc sẽ vượt qua Mỹ về sản lượng kinh tế vào năm 2027 và Ấn Độ sẽ bắt kịp vào năm 2025.

Vì thu nhập bình quân đầu người của châu Á tương đối thấp nên tỷ lệ tăng trưởng của châu lục này sẽ nhanh hơn của phương Tây trong tương lai gần.

Tuy nhiên, châu Á phải đương đầu với một loạt vấn đề lớn về dân số trong các thập kỷ tới. Hơn 20% người châu lục này sẽ già đi vào năm 2025. Dân số già là nguyên nhân chính dẫn tới trì trệ kinh tế ở Nhật Bản. Số người vượt quá độ tuổi lao động của Trung Quốc sẽ tăng cao vào giữa thập kỷ tới. Tiết kiệm sẽ giảm trong khi chi phí cho y tế và lương hưu sẽ "nổ tung". Ấn Độ là trường hợp ngoại lệ duy nhất, tất cả các nước khác sẽ cản trở tăng trưởng khu vực.

Sức ép về nguồn tài nguyên thiên nhiên và môi trường cũng có thể là một chướng ngại. Ô nhiễm đang làm nghiêm trọng hơn tình trạng thiếu nước sạch ở châu Á, trong khi ô nhiễm không khí thực sự gây hại khủng khiếp cho sức khỏe người dân (nó giết chế gần 400.000 người mỗi năm ở riêng Trung Quốc). Nếu không có các tiến bộ mang tính cách mạng về năng lượng thay thế thì châu Á có thể phải đối mặt với một cuộc khủng hoảng năng lượng nghiêm trọng. Biến đổi khí hậu cũng có thể tàn phá nền nông nghiệp của khu vực này.

Hơn nữa, cuộc khủng hoảng kinh tế hiện nay sẽ dẫn đến tình trạng cung nhiều hơn cầu vì cầu ở phương Tây đang "bốc hơi". Trong khi đó, lượng cầu tiêu dùng trong nước cũng yếu khiến các công ty châu Á sẽ không thể bán các sản phẩm của mình trong khu vực. Mô hình phát triển dựa vào xuất khẩu của châu Á sẽ hoặc là tiêu tan hoặc không còn là một động lực tăng trưởng.

Tất nhiên, sự bất ổn chính trị cũng có thể vật ngã đầu tàu kinh tế châu Á. Sự sụp đổ của nhà nước ở Pakistan hay một cuộc xung đột quân sự trên bán đảo Triều Tiên có thể trở thành sự tàn phá khu vực. Tình trạng tham nhũng và bất công tăng có thể đổ thêm dầu vào ngọn lửa hỗn loạn xã hội và ảnh hưởng đến tăng trưởng kinh tế.

"Chủ nghĩa tư bản châu Á năng động hơn"

Không chắc. Với việc Mỹ bị "hạ bệ" vì Phố Wall, kinh tế châu Âu suy yếu vì hệ thống phúc lợi xã hội và thị trường lao động cứng nhắc, hầu hết các nền kinh tế châu Á xuất hiện khá sung sức. Thật hấp dẫn khi nói rằng nhánh duy nhất của chủ nghĩa tư bản ở châu Á, bằng việc gắn với sự can thiệp chiến lược của nhà nước, những ý tưởng dài hạn của tập thể, và mong muốn khôn nguôi của người dân về cải thiện điều kiện vật chất, sẽ đánh bại mô hình tư bản Mỹ tham lam và phá phách, hay biến thể thủ cựu của nó ở châu Âu.

Tuy nhiên, dù các nền kinh tế châu Á - trừ Nhật Bản - đang nằm trong số các nền kinh tế tăng trưởng nhanh nhất thế giới hiện nay, song có ít bằng chứng thuyết phục để tin rằng sự năng động bề ngoài của họ đến từ một thành công kỳ diệu của chủ nghĩa tư bản châu Á.

Thực tế giản dị hơn nhiều: sự năng động của khu vực này là nhờ các nền tảng vững chắc của nó (tiết kiệm nhiều, đô thị hóa nhanh và dân số đông) cũng như các lợi ích của tự do thương mại, các cải cách thị trường và hội nhập kinh tế. Tình trạng tương đối lạc hậu của châu Á theo một nghĩa nào đó cũng đem lại may mắn cho khu vực này: các quốc gia châu Á tăng trưởng nhanh vì họ xuất phát từ một điểm rất thấp.

Ảnh: atpvietnam.
Chủ nghĩa tư bản châu Á có ba điểm đặc trưng, song không hẳn chúng mang những lợi thế cạnh tranh. Đầu tiên, các quốc gia châu Á can thiệp vào kinh tế chủ yếu thông qua chính sách công nghiệp, đầu tư vào cơ sở hạ tầng và thúc đẩy xuất khẩu.
Nhưng liệu điều đó có khiến chủ nghĩa tư bản châu Á trở nên năng động hơn hay không vẫn là câu hỏi chưa có lời đáp.

Nghiên cứu kinh điển năm 1993 của Ngân hàng Thế giới (WB) về khu vực này, mang tên "Điều kỳ diệu Đông Á", có lẽ đã không tìm thấy bằng chứng nào cho thấy sự can thiệp chiến lược của nhà nước đã giúp tạo ra thành công của Đông Á.

Thứ hai, hai dạng tập đoàn hay công ty gia đình, và doanh nghiệp nhà nước đang choán bức tranh kinh tế châu Á. Dù các cấu trúc sở hữu tập đoàn như vậy tạo điều kiện cho các công ty lớn nhất ở châu Á tránh được kiểu thu lợi trước mắt của hầu hết các công ty Mỹ, song vì chúng bảo vệ họ khỏi các sức ép thị trường và cổ đông nên các công ty châu Á chịu ít trách nhiệm hơn, ít minh bạch hơn và ít đổi mới hơn.

Cuối cùng, tỷ lệ tiết kiệm rất cao của châu Á rõ ràng đã thúc đẩy tăng trưởng kinh tế của châu lục này bằng việc cung cấp một nguồn vốn lớn cho khu vực. Song, những người tiết kiệm châu Á thật đáng thương. Hầu hết trong số họ tiết kiệm vì chính phủ của họ cung cấp các mạng lưới an sinh xã hội chưa thỏa đáng. Các chính sách của chính phủ ở châu Á đã "trừng phạt" những người này thông qua trấn áp tài chính (bằng cách giữ lãi suất tiền gửi ở mức thấp và "phúc đáp" lại tiền gửi của họ không ra gì), đồng thời "đền ơn" người sản xuất bằng việc bao cấp vốn (chủ yếu thông qua lãi suất cho vay thấp của ngân hàng).

Ngay cả việc thúc đẩy xuất khẩu, có vẻ là một điểm mạnh của châu Á, dường như cũng được đánh giá quá cao. Các ngân hàng trung ương của châu Á đã đầu tư hầu hết phần thặng dư khá lớn nhờ xuất khẩu vào các tài sản bằng đồng đôla có lợi nhuận thấp mà sau này mất rất nhiều giá trị vì sức ép lạm phát dài hạn xuất phát từ chính sách tiền tệ và thuế khóa của Mỹ.

 

Có hay không một "bình minh" châu Á mới?

Không ngoa khi nói rằng châu Á đã sẵn sàng để gia tăng nhanh chóng tầm ảnh hưởng kinh tế và địa chính trị của mình trong các thập kỷ tới. Họ đã trở thành một trong các trụ cột của quốc tế. Nhưng nghĩ về tương lai châu Á, cần phải nhìn vào thực tế.
"Dẫn đầu thế giới về phát minh, sáng chế"

Chưa phải lúc này. Nếu chỉ nhìn vào con số ngày càng tăng các bằng sáng chế mà Mỹ dành cho các nhà phát minh châu Á, có vẻ Mỹ đang tụt lùi thảm hại trong lĩnh vực phát minh, sáng chế. Các nhà phát minh Hàn Quốc đã nhận 8.731 bằng sáng chế của Mỹ trong năm 2008 - trong khi con số này chỉ là 13 vào năm 1978.

Tương tự, năm 2008, gần 37.000 bằng sáng chế của Mỹ dành cho các nhà phát minh người Nhật. Xu hướng này dường như đủ để cảnh báo rằng một nghiên cứu đã xếp hạng Mỹ ở thứ 8 về sáng chế, sau cả Singapore, Hàn Quốc và Thụy Sĩ.

Tuy nhiên, các báo cáo về sự truất ngôi đầu của Mỹ trong lĩnh vực công nghệ phần mềm đã phóng đại quá nhiều. Dù các nền kinh tế châu Á tiên tiến như Nhật Bản và Hàn Quốc đang gần đuổi kịp, nhưng Mỹ vẫn dẫn đầu và vượt xa trong lĩnh vực này. Năm 2008, các nhà phát minh người Mỹ đã nhận được 92.000 bằng sáng chế của Mỹ, gấp đôi số bằng của cả Hàn Quốc và Nhật Bản cộng lại. Hai gã khổng lồ châu Á là Trung Quốc và Ấn Độ còn tụt xa ở phía sau.

Châu Á đang dồn tiền vào lĩnh vực giáo dục ở cấp cao hơn, song các trường đại học vẫn chưa thể trở thành các trung tâm hàng đầu thế giới về đào tạo và nghiên cứu trong thời gian tới. Không một trường nào trong số 10 trường đại học đứng đầu thế giới nằm ở châu Á, và mỗi trường Đại học tổng hợp Tokyo nằm trong tốp 20.

Trong ba thập kỷ qua, chỉ tám người châu Á, trong đó bảy người Nhật, giành được giải Nobel khoa học. Nền văn hóa theo tôn ti trật tự của khu vực này, cũng như tệ tập trung quan liêu, tình trạng có quá ít trường đại học tư nhân, và quá nhấn mạnh phương pháp học vẹt và kiểm tra định kỳ... sẽ tiếp tục phá hỏng những cố gắng nhằm theo kịp các viện nghiên cứu giỏi nhất nước Mỹ.

Cả những điểm mạnh về số lượng của châu Á cũng không như người ta tưởng. Trung Quốc được cho là có 600.000 kỹ sư chính tốt nghiệp mỗi năm, Ấn Độ khoảng 350.000 người. Trong khi đó Mỹ chỉ có thêm 70.000 kỹ sư có bằng cấp hàng năm.

Dù những con số này cho thấy một châu Á có lợi thế trong việc tạo ra năng lực trí tuệ, song chúng hoàn toàn sai lệch. Một nửa kỹ sư có bằng cấp của Trung Quốc và 1/3 con số của Ấn Độ là kết hợp nhiều loại bằng. Một khi tính đến chất lượng thì vị trí dẫn đầu của châu Á biến mất hoàn toàn.

Một nghiên cứu được trích dẫn rất nhiều của Viện Nghiên cứu toàn cầu McKinsey vào năm 2005 cho thấy nguồn nhân lực điều hành trong các công ty đa quốc gia chỉ chiếm 10% số kỹ sư của Trung Quốc và 25% của Ấn Độ, so với 81% số kỹ sư của Mỹ.

Ai sẽ ngự trị châu Á?

Ảnh: vietnamnet.

Không hẳn là Trung Quốc, cho dù nước này đang trên đường vượt Nhật Bản trở thành nền kinh tế lớn thứ hai thế giới trong năm nay. Là trung tâm kinh tế của khu vực, Trung Quốc giờ đây đang dẫn đầu quá trình hội nhập kinh tế châu Á. Tầm ảnh hưởng ngoại giao của Bắc Kinh đang mở rộng nhờ quyền lực mềm mới tìm lại được của họ. Quân đội Trung Quốc, từng rất lỗi thời, nay đã được trang bị một loạt các hệ thống vũ khí mới và tăng đáng kể khả năng tác chiến.

Thực tế là Trung Quốc sẽ trở thành nước mạnh nhất châu Á bằng bất cứ giá nào, song sự nổi lên của họ cũng có những giới hạn cố hữu. Trung Quốc dường như không chế ngự châu Á theo nghĩa thay thế Mỹ đóng vai trò gìn giữ hòa bình khu vực và ảnh hưởng mang tính quyết định tới các chính sách ngoại giao của các nước khác trong khu vực.

Tăng trưởng kinh tế của họ cũng không có gì đảm bảo.

Trung Quốc có những láng giềng đáng gờm như Nga, Nhật Bản và Ấn Độ, sẵn sàng chống lại một cách mạnh mẽ bất cứ kế hoạch muốn trở thành bá chủ khu vực. Chính tại Nam Á, nơi Trung Quốc xuất hiện để thu hoạch hầu hết các thành quả địa chính trị trong những năm gần đây, cũng đã tỏ ra không sẵn lòng rơi hoàn toàn vào "quỹ đạo" Trung Quốc. Cả Mỹ cũng không đầu hàng đơn giản trước cỗ xe Gia-ga-nát của Trung Quốc. (Gia-ga-nát là tên một vị thánh của Ấn Độ - ND)

Theo một thăm dò của Hội đồng Chicago về các vấn đề toàn cầu, chỉ 10% người Nhật, 21% người Hàn Quốc và 27% người Indonesia ủng hộ việc Trung Quốc trở thành vị lãnh đạo tương lai của châu Á. Như vậy đa số chống lại "sự quyến rũ" Trung Quốc.

"Mỹ đang mất ảnh hưởng ở châu Á"

Ảnh: cafeF.

Hoàn toàn không. Sa lầy ở Iraq và Afghanistan, và đang lúng sâu vào suy thoái, Mỹ trông giống như một siêu cường trong buổi xế chiều.

Tầm ảnh hưởng của họ tại châu Á có vẻ đang giảm đi, với việc đồng đôla mạnh trong quá khứ giờ không được chuộng bằng đồng nhân dân tệ của Trung Quốc, trong khi CHDCND Triều Tiên đang công khai thách thức ý chí của Washington.

Nhưng sẽ là quá sớm nếu tuyên bố chấm dứt vai trò chế ngự địa chính trị của Mỹ tại châu Á. Ngược lại, cơ chế tự sửa chữa của các hệ thống kinh tế và chính trị Mỹ sẽ tạo điều kiện đưa họ "lội ngược dòng" ngoạn mục.

Vai trò lãnh đạo của Mỹ ở châu Á có được từ nhiều nguồn lực, chứ không chỉ dựa vào sức mạnh kinh tế và quân sự. Giống như một cô gái đẹp, tầm ảnh hưởng địa chính trị của một quốc gia thường ở trong mắt của người chiêm ngưỡng.

Theo thăm dò của Hội đồng Chicago, 69% người Trung quốc, 75% người Indonesia, 76% người Hàn Quốc và 79% người Nhật Bản cho rằng tầm ảnh hưởng của Mỹ tại châu Á đang gia tăng trong thập kỷ vừa qua.

Một ký do khác, có thể quan trọng hơn, để kéo dài sự chế ngự của Mỹ tại châu Á là hầu hết các quốc gia trong khu vực đều đón chào Washington như người bảo vệ cho hòa bình khu vực. Giới ưu tú từ New Delhi đến Tokyo tiếp tục dựa vào Chú Sam để đề phòng các tham vọng bá quyền.

Cuối cùng, có thể không ngoa khi nói rằng châu Á đã sẵn sàng để gia tăng nhanh chóng tầm ảnh hưởng kinh tế và địa chính trị của mình trong các thập kỷ tới. Họ đã trở thành một trong các trụ cột của quốc tế. Nhưng nghĩ về tương lai châu Á, cần phải nhìn vào thực tế.

Những khác biệt văn hóa, và lịch sử đối đầu căng thẳng giữa các quốc gia trong khu vực sẽ khiến châu lục này khó đạt được thành quả trong sự thống nhất chính trị khu vực để trở thành một thực thể như EU trong thời đại ngày nay. Henry Kissinger từng nổi tiếng khi đặt câu hỏi: "Tôi sẽ gọi ai nếu muốn gọi đến châu Âu?" Chúng ta có thể đặt câu hỏi tương tự về châu Á.

Nội dung bài báo của tác giả không phản ánh quan điểm hay chính sách của công ty chúng tôi.



Tuanvietnam.net
Công ty Cổ phần Hoàng Gia Việt Nam
Trụ sở chính
Địa chỉ: Phòng 708, nhà CT3-1, Mễ Trì Hạ, Từ Liêm, Hà Nội
Văn phòng : Số 1/189, Giảng Võ, Hà Nội, Việt Nam
Tel: 84 4 22411214 - Fax: 84 4 62732575, Email: info@hoanggiavietnam.com.vn
ITALIA Office:
Piazza pertini 4 20043 Arcore, Italy Tel: +39 039 618 0562 Fax: +39 039 620 1931, Email: jigsaw@hoanggiavietnam.com.vn
Bangladesh office:
147/6 Green Road(pantho Green), 9th floor Dhaka-1205, Bangladesh Tel/Fax: 88 02 761 6440, Email: aum@hoanggiavietnam.com.vn